PDA

View Full Version : Bệnh Bao Tử


Nhim
13-09-2006, 09:36 PM
Bệnh Bao Tử
Bác sĩ Lê Ðức Trường Sinh, M.D.

Trong hệ thống tiêu hoá về dinh dưỡng của con người, bao tử giữ một vai trò rất quan trọng vì đây là cơ quan đầu tiên khởi nguyên cho sự tiêu hoá. Thức ăn được nhai trong miệng rồi trộn lẫn với nước bọt trước khi được nuốt xuống ống thực quản để rồi tích tụ lại trong dạ dầy. Tại đây dịch thuỷ sẽ được tiết ra từ các tuyến nằm trong thành bao tử bắt đầu cho một số tác động dây chuyền từ việc bóp nát thức ăn thành những phần tử nhỏ cho tới các phản ứng hóa học kích thích bởi chất chua và các chất xúc tác khác do các tuyến bao tử tiết ra. Từ đó thức ăn sẽ được đẩy xuống ruột non để được hấp thụ vào máu nuôi dưỡng cơ thể.

Ðể dễ hiểu tác dụng của bao tử trong việc tiêu hoá, chúng ta phải hình dung bao tử như là một cái túi có hình thù dài của một trái mướp nhỏ nhưng lại có khả năng tăng trưởng khối lượng để chứa đựng một số lượng thức ăn lớn nhờ vào tính cách co giãn của các bắp thịt cấu tạo nên bao tử. Khi bụng đói dung tích của bao tử khoảng chừng 50 phân khối, nhưng có thể dễ dàng chứa đựng 1200 phân khối thức ăn và thức uống sau một bữa ăn lớn. Thức ăn khi đã được nuốt vào dạ dầy sẽ tồn tại tại đây từ 3 tới 6 tiếng đồng hồ rồi mới đi xuống ruột non. Chính vì bao tử là nơi đầu tiên chứa đựng thức ăn, một số lớn các bệnh tiêu hoá thường bắt nguồn từ đây.

TRIỆU CHỨNG

Triệu chứng thông thường nhất là khi bị bệnh bao tử là đau bụng ở vùng chấn thuỷ ngay dưới xương ngực và trên lỗ rốn. Ðau bao tử có thể ngấm ngầm sau mỗi khi ăn hay có thể đau nhói rất khó chịu tương tự như bị dao kéo đâm thẳng vào bụng. Tiêu biểu nhất là đau bụng sau khi ăn kèm theo chứng đầy bụng và nặng bụng. Bụng trên có thể căng phồng hay trướng lên làm giới hạn số lượng thức ăn muốn ăn vào. Nhiều khi phải ợ hơi hay nhịn ăn để được thoải mái. Ngược lại cũng có người lại cảm thấy dễ chịu hơn sau khi ăn nhờ thức ăn làm cho dịu cơn đau. Cảm giác nóng rát ở chấn thuỷ kèm theo ợ chua rất thường thấy ở bệnh bao tử. Buồn nôn hay ói mửa cũng rất thường gặp nhưng nguy hiểm nếu ói ra máu hay ói nước màu nâu đậm trộn lẫn với máu bầm tương tự như bã cà phê. Biếng ăn kèm theo với mất nước đều là những triệu chứng không tốt. Nóng sốt hay tiêu chảy hiếm khi thấy ở bệnh bao tử. Lối mô tả cơn đau cùng với các chi tiết liên can tới chứng đau bụng sẽ giúp cho bác sĩ chẩn bệnh một cách mau lẹ và chính xác. Thử nghiệm phụ trợ không ngoài mục đích xác nhận chứng bao tử mà bác sĩ đã nghĩ tới trong lúc hỏi bệnh và khám bệnh. Chụp hình quang tuyến trơn hay kèm theo với uống chất cản quang sền sệt như sữa sẽ giúp tìm ra loét bao tử, bướu bao tử hay bao tử bị tắc nghẽn. Kỹ thuật chẩn bệnh với quang tuyến chỉ chính xác khoảng 70 tới 80 phần trăm các trường hợp có bệnh mà thôi. Rõ ràng và mau lẹ hơn nữa là nội soi (endoscopy) bằng cách luồn một ống nhựa nhỏ bằng ngón tay út qua miệng và thực quản để vào bao tử rồi chiếu đèn khám xét mặt trong của bao tử. Kỹ thuật nội soi rất chính xác, có thể thực hiện mau chóng an toàn và rất thoải mái cho bệnh nhân. Trong khi soi bao tử, bệnh nhân sẽ được chích thuốc ngủ nên không cảm thấy khó chịu. Qua ống soi, bướu hay loét trong bao tử có thể được cắt ra làm sinh thiết (biopsy) để khám nghiệm dưới kính hiển vi. Xuất huyết trong bao tử có thể cầm lại được trong khi nội soi nếu máu chảy ra từ vết loét hay bướu. Thử máu không thông dụng lắm trong việc chẩn bệnh bao tử trừ khi muốn xem coi bệnh nhân có bị thiếu máu hay không, nhất là ở những ai ói ra máu hay đi cầu ra phân đen.

BỆNH SƯNG BAO TỬ (GASTRITIS)

Bao tử bị sưng đỏ là do có quá nhiều chất chua. Các lý do thông thường làm cho bao tử tiết ra nhiều chất chua gồm có thức ăn như các chất cay (ớt, tiêu, tỏi), thức uống như là cà phê, rượu bia. Ðầu óc bị căng thẳng (stress) cũng tiết ra nhiều chất chua làm thương tổn đến màng nhầy của bao tử. Nhiễm trùng với loại vi trùng xoắn Helcobacter pylori sẽ làm cho sưng bao tử. Khi bị sưng bao tử bụng sẽ đau nhưng không nhiều lắm, thông thường là cảm giác khó chịu ở bụng trên kèm với khó tiêu và đầy hơi. Ðịnh bệnh với phương pháp nội soi là chính xác nhất vì chụp hình quang tuyến không giúp cho thấy được bao tử có bị đỏ hay không. Ngoài ra sinh thiết màng nhầy bao tử khi soi sẽ giúp tìm vi trùng xoắn chính xác hơn là thử máu. Chữa trị nhiễm trùng bao tử đòi hỏi phải uống thuốc trụ sinh như là clairthoromycin và amoxillin kèm theo với một loại thuốc giảm sự bài tiết chất chua trong bao tử như là omeprazole, lansoprazole, v.v... Các trường hợp sưng bao tử khác chỉ cần chữa với thuốc antacids (Mallox, Mylanta), ranitidine hoặc famotidine. Ðiều quan trọng là kiêng cữ các thức ăn hay món ăn uống gây ra bệnh.

CHỨNG ÐẦY HƠI, Ợ HƠI VÀ Ợ CHUA

Hầu như ai ai, không ít thì nhiều, cũng bị đầy hơi và ợ chua nhất là sau những bữa ăn thịnh soạn chứa nhiều dầu mỡ hay đồ chiên xào. Có người còn để ý thêm là bụng họ bị đầy hay bị căng phồng lên sau mỗi lần ăn kèm theo với cảm giác khó nuốt hay khó thở. Các triệu chứng này gây ra do cơ vòng ở đoạn cuối của ống thực quản bị hở rộng ra, không khép kín được sau mỗi lần ăn. Những ai bị bệnh tiểu đường lâu năm cũng có thể thấy các triệu chứng tương tự vì các bắp cơ của bao tử không còn cơ bóp mạnh mẽ nữa. Tệ hơn nữa, người bệnh sẽ bị ợ chua hay nóng rát ở chấn thuỷ. Khi nội soi đoạn cuối của thực quản có thể bị sưng đỏ, loét lở hay chảy máu. Thời gian chữa trị với thuốc men sẽ lâu dài hơn và cần phải kiêng cữ ăn uống kỹ càng hơn. Thuốc lá, rượu bia cũng phải ngưng. Nếu bị tiểu đường thì lượng đường trong máu phải được kiểm soát chặt chẽ hơn bằng thuốc men hay lối ăn uống. Giải phẫu để cột hay xiết chặt cơ vòng ở ống thực quản được dành riêng cho các trường hợp mà thuốc uống không làm cho giảm bệnh.

BỆNH LOÉT BAO TỬ

Trong các bệnh bao tử, loét lở thường gặp nhất, có lẽ vì niêm mạc bao tử quá nhậy cảm với chất chua được tiết ra từ các tuyến trong thành bao tử. Như đã trình bày ở trên, bị stress nhiều sẽ gây ra loét bao tử. Các loại thức ăn kể trên, thuốc lá rượu bia đều làm cho bệnh loét bao tử nặng hơn. Thuốc men đặc biệt là các loại thuốc uống cho giảm đau như là aspirin, ibuprofen, naproxyn, v.v... nếu uống không cẩn thận có thể gây ra loét bao tử. Khi bị loét thông thường triệu chứng đầu tiên là đau bụng. Bụng có thể đau ngấm ngầm hay đau nhói rất khó chịu. Ðôi khi cơn đau có thể lan ra sau lưng như ai lấy vật nhọn đâm thẳng vào người. Nếu chứng đau bụng kéo dài lâu ngày mà không được chữa trị, người bệnh nhân sẽ xuống cân vì không dám ăn nhiều tuy rằng đôi khi ăn vào sẽ làm dịu cơn đau. Ðặc biệt loét lở bao tử do thuốc trị đau nhức gây nên ít khi làm cho đau bụng nhưng thường gây ra chảy máu trong bao tử. Xuất huyết bao tử là một trong những biến chứng nguy hiểm của bệnh loét bao tử. Người bệnh nhân có thể ói ra máu tươi, máu bầm hay nước màu nâu giống như bã cà phê. Ði cầu thì phân sẽ đen thui như mực xạ, hay màu đỏ đậm. Nếu xuất huyết quá trầm trọng người bệnh nhân có thể ngất xỉu rồi té, sắc mặt xanh xao nhợt nhạt vì mất quá nhiều máu. Những lúc đó cần phải gọi cấp cứu ngay để được điều trị sớm. Nội soi khẩn cấp có thể tìm ra máu chảy từ loét nơi nào để còn cầm máu lại. Một biến chứng nguy hiểm khác của loét bao tử là lủng bao tử do vết loét ăn mòn lâu ngày rồi đào sâu vào thành bao tử làm cho lủng lỗ. Trường hợp khẩn cấp này phải được giải phẫu sớm.
Ngoài việc kiêng cữ ăn uống, thuốc lá, rượu bia, thuốc trị đau nhức, chữa trị bệnh loét bao tử tương đối khá đơn giản và có nhiều kết quả nhờ có thuốc mạnh và hiệu nghiệm. Nếu bị loét bao tử thường, không kèm theo chẩy máu thì chỉ cần uống thuốc giảm bài tiết chất chua trong hai tháng là bệnh sẽ khỏi. Thuốc ranitidine, famotidine, omeprazole, lansoprazole, rabeprazole, hay là pantoprazple đều công hiệu gần như nhau khi dùng để chữa loét bao tử. Một khi đã có chảy máu bao tử hay lủng bao tử thì bắt buộc phải uống thuốc lâu dài hơn.

BỆNH UNG THƯ BAO TỬ

So với dân bản xứ ở đây, người Việt Nam chúng ta dễ bị ung thư bao tử hơn, có lẽ vì cơ cấu di truyền hoặc lối ăn uống, đặc biệt là các món ăn nướng than hay nướng lửa để cháy khét. Người ta nghĩ rằng thịt cá nướng có chứa nhiều chất nitrosamines dễ gây ra ung thư bao tử. Nếu cha mẹ hay anh chị em ruột bị ung thư bao tử thì những người trong gia đình cũng dễ bị ung thư này hơn. Các thế hệ con cháu của những người Nhật Bản sau khi đã di cư qua xứ Mỹ ít bị ung thư bao tử hơn. Ðiều nhận xét này cho thấy thức ăn đóng một vai trò quan trọng trong sự tạo nên ung thư bao tử. Bệnh này thông thường xảy ra ở người lớn tuổi. Tuy nhiên đã có các trường hợp ung thư bao tử ở tuổi 30. Triệu chứng ung thư bao tử không rõ ràng lắm và dễ bị lầm với các chứng bệnh bao tử khác như kể trên. Ða số các bệnh nhân bị ung thư bao tử biếng ăn uống vì bụng cứ thấy đầy và nặng nề làm cho không ăn được bao nhiêu. Lúc nào họ cũng thấy no tuy rằng không ăn và dần dần sẽ xuống cân. Ðau bụng thì ít thấy. Khi bướu mọc lớn rồi có thể rờ được cục bướu ở vùng chấn thuỷ hoặc là thấy phân có màu đen mỗi khi đi cầu. Một số ít bệnh nhân sẽ bị nấc cục thường xuyên rồi có thể ói mửa. Chụp hình quang tuyến sẽ thấy được cục bướu trong bao tử, tuy nhiên có loại bướu bao tử không mọc gồ ghề thành cục mà lại núp ẩn trong thành bao tử làm cho định bệnh khó khăn hơn. Phương pháp nội soi tìm được bướu bao tử dễ dàng và còn giúp cho làm sinh thiết cục bướu để xác nhận là cá tính của bướu hầu có thể hướng dẫn cách trị liệu. Ða số bướu ung thư bao tử cần phải giải phẫu cắt bỏ; nếu bướu đã lan qua các chuỗi hạch lân cận rồi thì cần phải được chữa trị thêm với thuốc (chemotherapy) để tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại. Ung thư bao tử loại lymphoma chỉ cần chữa trị bằng thuốc thôi mà không cần giải phẫu. Tương tự như các loại ung thư khác, ung thư bao tử nếu khám phá sớm có thể chữa trị dễ dàng và lành bệnh hoàn toàn.
Tóm lại, bệnh bao tử rất thông thường và liên hệ nhiều đến thói ăn uống. Vì triệu chứng có thể thấy chung cho nhiều chứng bệnh khác nhau, ví dụ như đầy hơi có thể do sưng bao tử hay ung thư bao tử gây ra chứ không phải lúc nào cũng rõ ràng cho từng chứng bệnh; cho nên, khi có các triệu chứng nêu trên chúng ta nên sớm đi khám bệnh hầu có thể định bệnh và chữa trị cho có kết quả.

Bác sĩ Lê Ðức Trường Sinh chuyên khoa Bệnh Tiêu Hóa và Gan. Bác sĩ Trường Sinh tốt nghiệp Y khoa tại Resh University School of Medicine; tốt nghiệp Chuyên khoa Bệnh Tiêu Hóa tại UCLA School of Medicine. Bác sĩ Sinh hiện đang hành nghề tư tại Westminter, California.

MatNheo
13-09-2006, 10:14 PM
thank u

LEO
15-09-2006, 12:33 AM
LEO cũng mới vào bệnh viện vì bị viêm dạ dày :(