Nỗi Niềm Với Lũ Đầu Mùa

* KHÚC DẠO ĐẦU KHÔNG ÊM Ả

Ông tôi kể ngày xưa chu kỳ lũ lớn hàng năm ở miệt này độ năm, bảy năm một lần. Bây giờ khái niệm chu kỳ ấy không còn nữa . Sự "đỏng đảnh" của thiên nhiên gây ra bao mất mát cho người dân đồng bằng sông Cửu Long suốt nhiều năm liên tục. Mùa lũ Đinh Sửu lại về cùng những diễn biến phức tạp của nó . Chỉ cách dăm ngày, khi có dịp trở lại phà sông Tiền tôi bỗng giật mình trước con nước đỏ ngầu cuộn chảy . Chiếc cầu phao của bến phà tuần trước độ dốc rất cao mà nay hầu như không còn dốc vì nước dâng.

Tôi rời thị xã Cao Lãnh lúc 4 giờ chiều . Mưa vẫn rả rích. Áp thấp nhiệt đới và cơn bão số 1 đi qua nhưng miền Tây hãy còn chìm trong sự âm u của trời đất. Suốt mấy ngày qua lượng mưa tại Đồng Tháp và các tỉnh lân cận trên dưới 30mm. Nước từ thượng nguồn Mê Kông, nước từ không trung, nước do triều cường dâng từ biển như "ba mũi giáp công" lăm le hoành hoành chính vùng đất đang "cưu mang" chúng. Cường suất nước những ngày đầu tháng 8 ở các huyện đầu nguồn tăng cao khoảng 10cm một ngày . Theo Đài Khí tượng thủy văn khu vực Nam bộ, đến trung tuần tháng 8 mực nước sẽ ở mức trên báo động cấp 2 ! (Tân Châu trên dưới 4m; Châu Đốc xấp xỉ 3,5m).

Trên con lộ mới nối thị xã Cao Lãnh với huyện Lấp Vò, những người nông dân cật lực với việc thu hoạch lúa Hè - Thu dù trời đã chiều muộn. Máy suốt lúa ì ạch phóng những cột rơm còn tươi xanh màu lá . Những đám ruộng gặt chạy lũ như thế này là không hiếm. Ước tính cả vùng đồng bằng sông Cửu Long hiện có đến 400.000 ha lúa chưa kịp thu hoạch và phần lớn có nguy cơ bị nhận chìm trong cơn lũ đầu mùa . Con lộ mới chạy ngang đồng khá cao nên mặc nhiên nó trở thành "sân phơi" tập thể của bà con nông dân. Lúa chất thành đống. Lúa đổ tràn ra mặt đường. Việc lưu thông xe cộ rất khó khăn và dễ gây tai nạn. Chẳng phải vì "Ba sáu xê-pê" không còn hiệu lực mà có lẽ chính quyền địa phương cảm thông với nỗi gian truân của bà con vùng lũ .

Tôi ghé lại chiếc lều vừa dựng tạm bên đường. Bác Tám - một lão nông ở xã Vĩnh Thạnh (Lấp Vò) - vừa rít thuốc rê vừa kể tôi nghe chuyện gia đình, mùa vụ . Nhà bác cả thảy chín miệng ăn nhưng chỉ vỏn vẹn có ba công đất. Bác tranh thủ mướn thêm dăm công của những người thừa đất để canh tác. Một công phải trả cho chủ đất 8 giạ lúa . Mùa này thu hoạch trung bình chỉ khoảng 20 giạ một công. Trừ các khoản chi phí coi như lỗ . Gia đình bác lại lâm vào cảnh khó khăn, túng quẫn. Người con trai thứ năm của bác vừa tốt nghiệp phổ thông nhưng phải đành gác lại chuyện đèn sách từ đây . Đăng - tên anh con trai bác Tám - nói với tôi : "Em xin gia đình cho thi vào Cao Đẳng Sư Phạm của tỉnh mà cũng không lo nổi nói chi đến Cần Thơ hay thành phố ...". Sự chịu đựng hằn trên khuôn mặt đen sạm của Đăng. Tôi định nói với người bạn trẻ đôi lời động viên nhưng cảm thấy không diễn đạt nổi điều đơn giản ấy .

Chia tay Đăng, tôi chợt nhớ đến cậu bé bán vé số sớm nay trong phố . Trong nét ngờ nghệch pha lẫn chút âu lo, lạ lẫm giữa phố chợ đông người, tôi nhận ra em không phải là người thị xã . Tôi phá bỏ thói quen của mình - gọi em đến và mua hai tờ vé số . Qua trò chuyện, được biết cậu bé là người miệt Láng Biển - một xã vùng sâu huyện Tháp Mười . Em lên ở nhờ nhà người quen trong thị xã để đi bán vé số . Gia đình không có khoản thu nhập gì khác ngoài tay câu tay lưới bấp bênh của cha . Em tranh thủ những ngày hè đi bán vé số dành dụm tiền lo cho năm học mới . Tôi nhìn vào mắt cậu bé, kịp nhận ra ánh sung sướng lấp lánh cùng ước mơ nhỏ bé của em.

Chỉ mới loanh quanh các xã thuộc vùng hạ lưu Mê Kông mà tôi đã bắt gặp rất nhiều cảnh đời khốn khó . Điều ấy sẽ còn tăng lên rất nhiều trong những vùng nông thôn sâu như miệt Tân Hồng, Hồng Ngự, Tam Nông, Tháp Mười ... Tất cả chỉ mới là khúc dạo đầu của cơn lũ . Mọi khó khăn vẫn còn đang ở phía trước - cho đến cuối mùa Thu ...

* BAO GIỜ "SỐNG CHUNG VỚI LŨ ?"

Có người cho rằng dân đồng bằng sông Cửu Long thờ ơ với lũ . Điều ấy không hoàn toàn sai . Sự khắc nghiệt của thiên nhiên tái diễn tuần hoàn nên tạo cho con người những cảm nhận khác nhau .

Mùa lũ trong mắt tuổi mực tím miệt này mang nhiều nét lãng mạn học trò . Người viết đã chứng kiến và thấu hiểu được nỗi gian truân của học trò miền quê trong mùa nước nổi . Song, cũng được nghe nhiều câu chuyện thi vị về những "con đường học trò" của vùng này . "Đi học mùa này cực nhưng vui lắm. Đa số bọn em nhà xa trường năm, bảy cây số . Mùa lũ đường làng hầu như chìm trong lòng nước. Phương tiện duy nhất của học trò là ghe, xuồng. Dăm ba đứa cùng chung một chiếc xuồng ba lá . Vừa chèo chống vừa tranh thủ ôn bài trên đường tới lớp". - Mỹ Duyên học sinh lớp 10 trường Lai Vung 1 hồn nhiên kể . Quang Ánh - anh chàng lớp 12 góp thêm chuyện : "Tụi con trai đi học bằng xuồng có những thú vui khác. Chỉ cần một câu thách đố là cả bọn cùng hưởng ứng đủ thứ trò trên đồng nước. Nhưng khoái nhất vẫn là trò đua xuồng. Cả vùng mênh mông vang động tiếng reo hò của con trai và con gái . Sau những cuộc đua như thế, tập vở sẽ không còn khô ráo nếu xuồng nào không may bị sự cố".

Những câu chuyện học trò đoại loại như trên không phải là ít. Điều tôi nhận thấy rõ nhất là nét hồn nhiên vốn có của học sinh miệt đồng. Dường như tinh thần các bạn đã thực sự "chung sống với lũ". Điều đó tạo nên động lực giúp các bạn vượt qua gian nan vất vả trong học tập và sinh hoạt hàng ngày .

Khác với tuổi mực tím, người lớn có cái nhìn sâu sắc hơn trước cơn cuồng nộ của chàng Thủy Tinh miền hạ . Chống chọi với lũ là công việc bao đời của người dân xứ này . Song, không phải bao giờ con người cũng chiến thắng thiên nhiên. Cả vùng đất mênh mông này không nhiều những công trình đê bao chống lũ . Ngoài những vùng đê bao trong quy hoạch của Nhà nước như khu vực Tân Hồng, khu đê bao Mỹ Quý, Mỹ Đông (Tháp Mười), Bình Thành (Lấp Vò) người dân phải tự lực cánh sinh chống chọi với lũ .

Đêm ở miệt vườn Lai Vung trù phú, tiếng máy bơm rì rầm thâu đêm, suốt sáng. Quýt hồng Lai Vung nổi tiếng khắp vùng là loại cây không chịu lũ . Nhà vườn canh nước cho cây như canh giấc ngủ con mình vậy . Để nước tràn qua đê bao là coi như mất mùa . Khi được hỏi về việc phòng chống lũ cho vườn nhà, bác Ba Dư (Long Hậu - Lai Vung) cho biết : Gia đình hiện có hai máy bơm nhưng bác lại vừa mua thêm một máy bơm. Trên mảnh vườn ba công đất của bác đã có tới ba máy bơm sẵn sàng chống chọi với lũ . "Như vậy là an toàn tuyệt đối rồi, phải không bác ?" - Tôi hỏi . "Chuyện lũ lụt thất thường lắm. Như năm này đây, từ đầu con nước đổ đến giờ diễn biến khá phức tạp. Đê bao nhà vườn ở đây hầu như đơn lẽ nên khó bảo đảm an toàn tuyệt đối". Giọng bác trầm xuống đầy lo âu ...

Nhà nước và các cấp chính quyền địa phương đang có nhiều dự án lớn cho đồng bằng sông Cửu Long, nhất là các công trình chống lũ . Hơn một năm thực hiện chương trình tôn cao nền và làm nhà trên cọc đã giúp cho một số bà con thoát khỏi cảnh ngập lụt trong mùa lũ này . Nhưng, trước con nước mênh mông việc làm ấy chỉ mới là bước khởi đầu khiêm tốn. Ước mơ về những con đường, những ngôi trường vượt lũ hãy còn là chuyện xa vời lắm. Cho đến bao giờ thì người dân xứ này mới thực sự "chung sống hòa bình" với lũ ?

* KHAI GIẢNG "CHẠY LŨ"

Đầu tháng 8, một số tỉnh như Long An, Tiền Giang, An Giang, Kiên Giang đã khai giảng năm học mới sớm hơn mọi năm một tháng. Thầy Thanh - giáo viên trường Thanh Mỹ - Tháp Mười nói vui với tôi : "Ngành giáo dục năm nay khai giảng chạy lũ". Điều mới mẻ này xuất phát từ điều kiện thực tế của các địa phương vùng ngập lũ . Việc cho học sinh đi học sớm hơn là để bù lại khoảng thời gian "nghỉ nước" khi vào đỉnh lũ .

Tuy vậy, khi thực hiện ý tưởng khai giảng sớm, Sở Giáo Dục nhiều tỉnh gặp không ít khó khăn. Thầy Hưng, thầy Phát (Phòng trung học - Sở Giáo Dục Đồng Tháp) cho biết : Đồng Tháp cũng có dự định khai giảng sớm như một vài tỉnh lân cận. Song, điều kiện về cơ sở vật chất, nhân sự ... bị động rất nhiều . Sau hai tháng nghỉ hè, việc tu sửa, xây dựng trường lớp mới còn đang tiến hành dang dở . Tình hình giáo viên, nhất là các vùng nông thôn sâu vẫn còn thiếu nhiều . Việc bố trí công tác cho sinh viên sư phạm ra trường cho đến đầu tháng 9 mới hoàn tất và ổn định. Lại nữa, tình hình phát hành sách giáo khoa cho hơn 342.000 học sinh các cấp trong toàn tỉnh chưa đến thời điểm này vẫn chưa bảo đảm đầy đủ . Như vậy, nếu tiến hành khai giảng sớm, chưa phải là phương án tối ưu cho cả thầy lẫn trò . Lãnh đạo Sở, Tỉnh Ủy, UBND tỉnh Đồng Tháp thống nhất lịch khai giảng năm học 97 - 98 như quy định chung cho toàn quốc. Việc học sinh có nghỉ nước hay không còn tùy thuộc vào tình hình thực tế của lũ . Nếu nghỉ nước thì năm học sẽ kết thúc muộn hơn so các tỉnh bạn. Tuy nhiên, với các lớp cuối cấp, Sở Giáo dục sẽ cố gắng đảm bảo lịch học tập để kịp các kỳ thi quốc gia . Dẫu khó khăn thế nào đi nữa nhưng chất lượng dạy và học là điều mà ngành giáo dục Đồng Tháp quan tâm hơn cả ...

Mỗi mùa lũ đi qua đều để lại nhiều thiệt hại cho đồng bằng sông Cửu Long. Riêng ngành giáo dục, hậu quả lũ lụt của những năm trước đây không phải là nhỏ . Là người sinh trưởng ở vùng này, tôi thấu hiểu sâu sắc điều đó . Qua cuộc trò chuyện với các thầy ở Sở Giáo dục Đồng Tháp, tôi thấy rõ hơn trách nhiệm của ngành đối với tuổi mực tím địa phương.

Mùa lũ chỉ mới bắt đầu, và học trò các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long đã chuẩn bị đầy đủ tinh thần để chống chọi . Nhưng làm sao biết được những khó khăn, mất mát ở phía trước. Ước gì nỗi niềm ấy được chia sẻ bởi bạn bè tuổi mực tím "miền khô ráo"...
Đồng Tháp 8/8/97
NGUYỄN PHẠM ĐÌNH THẢO (BN Vòm Me Xanh)

Trang Chính | Xem Số Báo Khác | Mục Lục